Nhiều người thường nhầm IBS với rối loạn tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần và liên quan đến thói quen đại tiện, người bệnh không nên chủ quan. Việc hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa sẽ giúp chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe tiêu hóa.
Hội chứng ruột kích thích là gì?
Hội chứng ruột kích thích, còn được gọi là IBS, là một rối loạn chức năng đường tiêu hóa, thường ảnh hưởng đến ruột già. Người mắc hội chứng này có thể gặp các biểu hiện như đau bụng, đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy, táo bón hoặc thay đổi thói quen đại tiện.
Khác với một số bệnh lý tiêu hóa có tổn thương rõ ràng như viêm loét, polyp hay khối u, hội chứng ruột kích thích thường không gây tổn thương thực thể nghiêm trọng ở đường ruột. Tuy vậy, bệnh có xu hướng kéo dài, dễ tái phát và cần được kiểm soát bằng chế độ ăn uống, sinh hoạt, kiểm soát căng thẳng và điều trị phù hợp khi cần thiết.
Nguyên nhân gây hội chứng ruột kích thích
Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây hội chứng ruột kích thích vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tình trạng này thường liên quan đến nhiều yếu tố phối hợp, bao gồm rối loạn co bóp ruột, tăng nhạy cảm đường ruột, căng thẳng tâm lý, nhiễm trùng đường tiêu hóa và thói quen ăn uống, sinh hoạt.
Rối loạn co bóp của ruột
Ruột có nhiệm vụ co bóp để đẩy thức ăn di chuyển trong đường tiêu hóa. Khi hoạt động co bóp này bị rối loạn, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng bất thường.
Nếu ruột co bóp quá nhanh, thức ăn di chuyển qua ruột nhanh hơn bình thường, dễ gây tiêu chảy, đau quặn bụng hoặc mót đi ngoài. Ngược lại, nếu ruột co bóp chậm, phân di chuyển chậm trong đại tràng, người bệnh dễ bị táo bón, đầy bụng và khó chịu.
Tăng nhạy cảm đường ruột
Ở người bị hội chứng ruột kích thích, hệ thần kinh tại ruột có thể nhạy cảm hơn bình thường. Điều này khiến người bệnh dễ cảm nhận đau, căng tức hoặc khó chịu ở bụng dù ruột không có tổn thương nghiêm trọng.
Ví dụ, cùng một lượng hơi trong ruột nhưng người bị ruột kích thích có thể cảm thấy chướng bụng, đau âm ỉ hoặc căng tức nhiều hơn người bình thường.
Rối loạn trục não – ruột
Não bộ và đường ruột có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Khi căng thẳng, lo âu, áp lực công việc hoặc mất ngủ kéo dài, hoạt động của ruột có thể bị ảnh hưởng. Đây là lý do nhiều người dễ bị đau bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn đại tiện khi stress.
Căng thẳng không phải là nguyên nhân duy nhất gây hội chứng ruột kích thích, nhưng có thể làm triệu chứng nặng hơn hoặc dễ tái phát hơn.
Sau nhiễm trùng đường tiêu hóa
Một số trường hợp xuất hiện triệu chứng hội chứng ruột kích thích sau một đợt tiêu chảy cấp, ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm khuẩn đường ruột. Sau khi tình trạng nhiễm trùng đã khỏi, đường ruột vẫn có thể trở nên nhạy cảm hơn, dẫn đến đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đại tiện kéo dài.
Chế độ ăn uống và sinh hoạt chưa phù hợp
Một số thói quen ăn uống, sinh hoạt có thể làm triệu chứng ruột kích thích dễ xuất hiện hơn, chẳng hạn như ăn uống thất thường, bỏ bữa, ăn quá nhanh, dùng nhiều đồ cay nóng, thức ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas hoặc ít vận động.
Ngoài ra, ngủ không đủ giấc, thường xuyên thức khuya và căng thẳng kéo dài cũng là những yếu tố có thể ảnh hưởng xấu đến hoạt động tiêu hóa.
Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột
Hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò quan trọng trong tiêu hóa và miễn dịch. Khi hệ vi sinh bị mất cân bằng, người bệnh có thể dễ bị đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy hoặc táo bón. Đây cũng là một trong những yếu tố được cho là có liên quan đến hội chứng ruột kích thích ở một số người.
Triệu chứng hội chứng ruột kích thích thường gặp
Triệu chứng hội chứng ruột kích thích có thể khác nhau ở từng người. Có người chủ yếu bị tiêu chảy, có người lại thường xuyên táo bón, cũng có trường hợp lúc tiêu chảy, lúc táo bón xen kẽ. Các biểu hiện thường tái đi tái lại và có thể tăng lên sau ăn, khi căng thẳng hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt.
Đau bụng hoặc đau quặn bụng
Đau bụng là triệu chứng điển hình của hội chứng ruột kích thích. Cơn đau có thể âm ỉ, đau quặn từng cơn hoặc khó chịu vùng bụng dưới. Một số người thấy đau giảm sau khi đi ngoài, nhưng cũng có người đau tái phát nhiều lần trong ngày.
Đầy hơi, chướng bụng
Người bệnh thường có cảm giác bụng căng, nhiều hơi, khó chịu sau ăn. Tình trạng đầy hơi, chướng bụng có thể rõ hơn vào chiều tối hoặc sau khi ăn một số loại thực phẩm dễ sinh hơi.
Rối loạn đại tiện
Hội chứng ruột kích thích có thể gây thay đổi thói quen đại tiện. Người bệnh có thể đi ngoài nhiều lần trong ngày, phân lỏng, mót đi ngoài gấp hoặc ngược lại là táo bón, phân cứng, đi ngoài khó.
Một số trường hợp có biểu hiện tiêu chảy và táo bón xen kẽ, khiến người bệnh khó kiểm soát chế độ ăn uống và sinh hoạt.
Cảm giác đi ngoài không hết
Nhiều người bị ruột kích thích có cảm giác vừa đi ngoài xong vẫn chưa thoải mái, vẫn muốn đi tiếp hoặc có cảm giác phân chưa ra hết. Tình trạng này gây khó chịu, lo lắng và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Có chất nhầy trong phân
Một số người có thể thấy chất nhầy trong phân. Tuy nhiên, nếu phân có máu, phân đen, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần đi khám sớm để loại trừ các bệnh lý tiêu hóa khác.
Chẩn đoán hội chứng ruột kích thích như thế nào?
Nội soi tiêu hóa
Nội soi tiêu hóa là một trong những phương pháp quan trọng giúp bác sĩ đánh giá và chẩn đoán các bệnh lý đường tiêu hóa. Tùy theo triệu chứng hiện tại và bệnh sử của người bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:
- Nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng
- Nội soi đại trực tràng
Thông qua nội soi, bác sĩ có thể quan sát trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa để phát hiện các bất thường như viêm loét, polyp, xuất huyết, tổn thương nghi ngờ hoặc các bệnh lý khác có triệu chứng tương tự hội chứng ruột kích thích (IBS).
Xét nghiệm
Bên cạnh nội soi, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng nhằm tìm nguyên nhân gây triệu chứng và loại trừ các bệnh lý tiêu hóa khác
Cách phòng ngừa hội chứng ruột kích thích
Không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa hoàn toàn hội chứng ruột kích thích, nhưng người bệnh có thể giảm nguy cơ tái phát và kiểm soát triệu chứng tốt hơn bằng cách điều chỉnh ăn uống, sinh hoạt và tinh thần.
Ăn uống điều độ
Người bệnh nên ăn đúng bữa, tránh bỏ bữa, không ăn quá nhanh và không ăn quá no trong một lần. Việc chia nhỏ bữa ăn có thể giúp giảm áp lực cho đường tiêu hóa, đặc biệt ở những người dễ đầy hơi, chướng bụng sau ăn.
Nên hạn chế các thực phẩm dễ kích thích đường ruột như đồ cay nóng, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ, rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas và thực phẩm chế biến sẵn. Tuy nhiên, không nên kiêng khem quá mức nếu chưa có tư vấn từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Theo dõi thực phẩm gây triệu chứng
Mỗi người bị hội chứng ruột kích thích có thể nhạy cảm với những loại thực phẩm khác nhau. Vì vậy, người bệnh nên ghi lại các món ăn trong ngày và triệu chứng sau ăn để nhận biết thực phẩm nào dễ gây đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy hoặc táo bón.
Việc ghi nhật ký ăn uống giúp người bệnh điều chỉnh chế độ ăn phù hợp hơn, thay vì loại bỏ quá nhiều thực phẩm một cách không cần thiết.
Bổ sung chất xơ đúng cách
Chất xơ có thể hỗ trợ hoạt động tiêu hóa, đặc biệt ở người bị táo bón. Tuy nhiên, việc tăng chất xơ cần thực hiện từ từ, vì tăng quá nhanh có thể khiến đầy hơi, chướng bụng nặng hơn.
Người bệnh nên uống đủ nước khi bổ sung chất xơ và lựa chọn nguồn chất xơ phù hợp với tình trạng tiêu hóa của mình.
Uống đủ nước
Uống đủ nước giúp hỗ trợ tiêu hóa và làm mềm phân, đặc biệt ở người thường xuyên táo bón. Người bệnh nên ưu tiên nước lọc, hạn chế nước ngọt có gas, rượu bia và đồ uống chứa nhiều caffeine nếu các loại đồ uống này làm triệu chứng nặng hơn.
Tập thể dục đều đặn
Vận động thường xuyên giúp hỗ trợ nhu động ruột, giảm căng thẳng và cải thiện sức khỏe tổng thể. Người bệnh có thể bắt đầu bằng các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, đạp xe hoặc bơi lội tùy theo thể trạng.
Kiểm soát căng thẳng
Căng thẳng kéo dài có thể làm triệu chứng hội chứng ruột kích thích dễ bùng phát. Vì vậy, người bệnh nên ngủ đủ giấc, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi, tập hít thở sâu, thiền, yoga hoặc tham gia các hoạt động thư giãn phù hợp.
Nếu lo âu, mất ngủ hoặc áp lực kéo dài ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn hướng hỗ trợ phù hợp.
Không tự ý dùng thuốc kéo dài
Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc cầm tiêu chảy, thuốc nhuận tràng, kháng sinh, men vi sinh hoặc các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa trong thời gian dài khi chưa có chỉ định. Việc dùng thuốc không đúng cách có thể che lấp triệu chứng, làm rối loạn tiêu hóa nặng hơn hoặc khiến việc chẩn đoán bệnh bị chậm trễ.
Đặt lịch nội soi tiêu hóa tại Times Hospital
Nếu bạn đang gặp các triệu chứng bất thường về tiêu hóa hoặc cần tầm soát sức khỏe đường tiêu hóa định kỳ, hãy chủ động thăm khám sớm để được bác sĩ tư vấn phương pháp phù hợp.
Kết luận
Hội chứng ruột kích thích là rối loạn tiêu hóa thường gặp, có thể gây đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy, táo bón hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài. Dù thường không nguy hiểm trực tiếp, tình trạng này có thể ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống nếu không được kiểm soát đúng cách.
Khi các triệu chứng rối loạn tiêu hóa tái phát nhiều lần, kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường như đi ngoài ra máu, sụt cân, sốt, tiêu chảy về đêm, người bệnh nên đến cơ sở y tế có chuyên khoa tiêu hóa để được thăm khám, chẩn đoán và tư vấn điều trị kịp thời.
