Nếu chảy máu nhiều, người bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện các dấu hiệu mất máu, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì vậy, nhận biết sớm triệu chứng và thăm khám kịp thời đóng vai trò quan trọng trong xử trí xuất huyết tiêu hóa.
Xuất huyết tiêu hóa là gì?
Xuất huyết tiêu hóa là tình trạng máu chảy từ các mạch máu vào trong lòng ống tiêu hóa. Vị trí chảy máu có thể nằm ở thực quản, dạ dày, tá tràng, ruột non, đại tràng hoặc trực tràng.
Dựa vào vị trí tổn thương, xuất huyết tiêu hóa thường được chia thành:
- Xuất huyết tiêu hóa trên: xảy ra ở thực quản, dạ dày hoặc tá tràng.
- Xuất huyết tiêu hóa dưới: xảy ra ở các đoạn tiêu hóa phía dưới tá tràng.
Trong đó, nôn ra máu và đi ngoài phân đen thường gợi ý xuất huyết tiêu hóa trên.
Nôn ra máu, đi ngoài phân đen có phải xuất huyết tiêu hóa?
Nôn ra máu
Nôn ra máu có thể biểu hiện dưới nhiều dạng:
- Máu đỏ tươi.
- Máu đỏ sẫm hoặc máu đông.
- Chất nôn có màu nâu đen, giống bã cà phê.
- Máu lẫn với thức ăn hoặc dịch tiêu hóa.
Màu sắc của máu có thể thay đổi tùy vào vị trí chảy máu và thời gian máu lưu lại trong đường tiêu hóa.
Đi ngoài phân đen
Phân do xuất huyết tiêu hóa trên thường có màu đen sẫm, dạng nhão hoặc dính, có thể giống nhựa đường và có mùi đặc trưng. Đây là kết quả của quá trình máu bị tiêu hóa khi đi qua đường tiêu hóa.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp phân đen đều do xuất huyết tiêu hóa. Một số loại thực phẩm hoặc thuốc, chẳng hạn như thuốc chứa sắt hoặc bismuth, cũng có thể khiến phân chuyển màu đen.
Do đó, nếu phân đen xuất hiện bất thường, đặc biệt khi đi kèm chóng mặt, mệt mỏi, đau bụng hoặc nôn ra máu, người bệnh không nên tự theo dõi tại nhà mà cần được đánh giá y tế.
Những nguyên nhân thường gặp gây xuất huyết tiêu hóa
Xuất huyết tiêu hóa có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý khác nhau. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
1. Loét dạ dày – tá tràng
Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp của xuất huyết tiêu hóa trên. Ổ loét có thể ăn sâu vào thành dạ dày hoặc tá tràng và làm tổn thương mạch máu, gây chảy máu.
Người bệnh có thể xuất hiện đau vùng thượng vị, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
2. Viêm loét dạ dày
Tình trạng viêm, tổn thương niêm mạc dạ dày kéo dài có thể gây chảy máu. Nguy cơ có thể tăng lên ở một số người sử dụng các thuốc giảm đau chống viêm hoặc có nhiễm H. pylori.
3. Viêm thực quản hoặc tổn thương thực quản
Các tổn thương tại thực quản cũng có thể gây chảy máu và biểu hiện bằng nôn ra máu.
4. Giãn tĩnh mạch thực quản
Ở người mắc một số bệnh lý gan gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa, các tĩnh mạch thực quản có thể giãn lớn và có nguy cơ vỡ, gây xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.
5. Một số tổn thương khác trong đường tiêu hóa
Polyp, khối u hoặc các tổn thương mạch máu cũng có thể là nguyên nhân gây chảy máu tiêu hóa. Vì vậy, chỉ dựa vào triệu chứng nôn ra máu hoặc phân đen là chưa đủ để xác định nguyên nhân. Người bệnh cần được thăm khám và thực hiện các phương pháp chẩn đoán phù hợp.
Xuất huyết tiêu hóa có nguy hiểm không?
Có.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí tổn thương, nguyên nhân và lượng máu mất. Trường hợp chảy máu nhiều hoặc kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu cấp, tụt huyết áp và sốc mất máu.
Ngoài nôn ra máu và đi ngoài phân đen, người bệnh có thể xuất hiện:
- Hoa mắt, chóng mặt.
- Mệt lả, yếu sức.
- Da xanh, niêm mạc nhợt.
- Vã mồ hôi, chân tay lạnh.
- Tim đập nhanh.
- Khó thở.
- Choáng hoặc ngất xỉu.
- Huyết áp tụt.
Đây là những dấu hiệu cảnh báo tình trạng mất máu đáng kể và cần được cấp cứu, không nên chờ triệu chứng tự cải thiện.
Khi nào cần đi cấp cứu?
Hãy đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen bất thường, đặc biệt nếu có một trong các dấu hiệu:
Nôn ra nhiều máu – phân đen liên tục – chóng mặt/choáng – mệt lả – vã mồ hôi – da lạnh – tim đập nhanh – ngất xỉu.
Người đang sử dụng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc các thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu cũng cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ.
Chẩn đoán xuất huyết tiêu hóa bằng cách nào?
Khi nghi ngờ xuất huyết tiêu hóa, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng toàn thân, mức độ mất máu và khai thác tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng.
Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định:
- Xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng thiếu máu và các chỉ số liên quan.
- Đánh giá chức năng đông máu.
- Nội soi tiêu hóa.
- Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh hoặc xét nghiệm khác khi cần thiết.
Trong đó, nội soi tiêu hóa trên có vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và nguyên nhân chảy máu, đồng thời có thể thực hiện các kỹ thuật cầm máu qua nội soi ở những trường hợp phù hợp.
Nội soi có thể cầm máu khi xuất huyết tiêu hóa không?
Trong nhiều trường hợp xuất huyết tiêu hóa trên, nội soi không chỉ giúp tìm nguyên nhân mà còn có thể điều trị cầm máu ngay trong quá trình nội soi.
Tùy vị trí và đặc điểm tổn thương, bác sĩ có thể lựa chọn các phương pháp như:
- Kẹp clip cầm máu.
- Đốt nhiệt.
- Tiêm thuốc theo chỉ định.
- Một số kỹ thuật cầm máu nội soi khác.
Các hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị nội soi trong vòng 24 giờ đối với người bệnh xuất huyết tiêu hóa trên nhập viện; với trường hợp xuất huyết nặng kèm mất ổn định huyết động, nội soi cần được thực hiện khẩn cấp sau khi hồi sức thích hợp.
Nôn ra máu, đi ngoài phân đen: Không nên tự điều trị tại nhà
Một sai lầm thường gặp là cho rằng chỉ cần uống thuốc dạ dày hoặc chờ phân trở lại bình thường.
Tuy nhiên, triệu chứng có thể giảm tạm thời trong khi nguyên nhân chảy máu vẫn tồn tại. Đặc biệt, khi đã xuất hiện nôn ra máu hoặc phân đen kèm dấu hiệu mất máu, việc trì hoãn thăm khám có thể làm tăng nguy cơ biến chứng.
Người bệnh không nên tự ý sử dụng thêm thuốc giảm đau hoặc các thuốc khác khi chưa được bác sĩ đánh giá. Hãy đến cơ sở y tế để xác định nguyên nhân và mức độ xuất huyết.
Thăm khám và nội soi tiêu hóa tại Times
Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Times, người bệnh được thăm khám và đánh giá tình trạng tiêu hóa theo chỉ định của bác sĩ.
Hệ thống nội soi tiêu hóa với hình ảnh độ phân giải cao hỗ trợ quan sát tổn thương rõ nét; trong những trường hợp phù hợp, bác sĩ có thể thực hiện nội soi can thiệp để xử trí tổn thương theo tình trạng thực tế.
Đặc biệt, với người bệnh có chỉ định nội soi gây mê, quy trình được xây dựng với các bước thăm khám, đánh giá trước thủ thuật và theo dõi trong – sau nội soi nhằm đảm bảo an toàn.
Kết luận
Nôn ra máu và đi ngoài phân đen không phải là những triệu chứng nên chủ quan. Đây có thể là biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa trên và trong trường hợp chảy máu nhiều, người bệnh có nguy cơ mất máu nghiêm trọng.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường, đặc biệt là nôn ra máu, đi ngoài phân đen kèm chóng mặt, mệt lả, vã mồ hôi hoặc choáng, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.
Đừng chờ đến khi cơ thể mất nhiều máu mới đi khám. Chủ động thăm khám để tìm đúng nguyên nhân và xử trí sớm khi cần thiết.
